Seksuele opvoeding: doorbreek taboes & overwin spanning

Seksuele opvoeding is essentieel en reikt verder dan alleen een biologielesje op school. Seksuele opvoeding is belangrijk voor het aangaan van gezonde relaties, zelfontdekking en wederzijds respect. Sommige ouders vinden het moeilijk of spannend om erover te praten. Waarom is het belangrijk en hoe voed je dan seksueel op? Doorbreek taboes en overwin spanning!

Jouw rol in de seksuele ontwikkeling

Eerder schreven we op Bedmanieren.nl over de seksuele ontwikkeling. Liefde, aanraking, positieve boodschappen, positieve voorbeelden van relationeel gedrag en afwezigheid van geweld dragen bij aan een gezonde ontwikkeling. Ook de mogelijkheid om seksuele gevoelens (op leeftijdsadequate wijze) te uiten, een intacte anatomie en afwezigheid van traumatisch geweld (fysiek, emotioneel en/of seksueel) dragen bij aan een gezonde ontwikkeling. 

Als opvoeder kun je een grote rol in spelen bij die gezonde ontwikkeling. Opvoeders kunnen door middel van seksuele opvoeding, hun kinderen leren over hoe hun lichaam groeit, waar baby’s vandaan komen, hoe ze zich (seksueel) moeten gedragen en wat (liefdes)relaties zijn.

Seksuele opvoeding vindt zowel informeel (thuis, vrienden, media) als formeel (school, professionals) plaats. Beide zijn belangrijk. Het blijkt echter dat kinderen thuis vaak onvoldoende of helemaal geen betrouwbare informatie krijgen over deze onderwerpen. En daar kunnen we verandering in brengen!

Hoe vroeger, hoe beter

Vaak denken we bij de term ‘seksualiteit’ alleen maar aan die eerste vier letters. En dat terwijl seksualiteit zoveel meer is dan alleen seks, zeker in het gesprek met kinderen en jongeren. Zoals we eerder schreven begint de seksuele ontwikkeling al vóór de geboorte. En duurt het je hele leven lang. De seksuele opvoeding gaat over hoe je respectvol met elkaar omgaat, wat je fijn vindt en niet fijn vindt, maar ook hoe je erachter komt wat een ander fijn vindt. Wie mag mij aanraken, waarom wel en waarom niet. Op deze manier help je je kind weerbaarheid en respect te ontwikkelen.

“Mijn kind wil helemaal niet met mij over seks praten, want dat hebben we nooit eerder gedaan.” Wachten tot jij en je kind toe zijn aan ‘het gesprek’, kan praten over seksualiteit inderdaad moeilijker maken. Dus hoe vroeger, hoe beter; jonge kinderen voelen nog geen drempel en kennen nog geen schaamte. Ze zullen door seksuele opvoeding niet eerder beginnen met seks. Uit onderzoek blijkt dat jongeren namelijk steeds later beginnen met seksuele handelingen, nu gemiddeld op 18,6 jaar. Kinderen ontwikkelen zich op hun eigen manier en eigen tempo, sluit daarbij aan.

De misvatting is, dat kinderen eerder beginnen met seks, als je er met hen op vroege leeftijd over praat. Het tegendeel is waar.

Elsbeth Reitzema, programmamedewerker seksuele vorming bij expertisecentrum Rutgers

Welke seksualiteits-bril draag jij?

Als volwassene kijken we al snel vanuit onze eigen bril naar seksualiteit: erotiek, intimiteit, voortplanting et cetera. Terwijl kinderen een hele andere kijk op seksualiteit hebben dan volwassenen, die op jonge leeftijd niets te maken heeft met volwassen-seksualiteit. Het is belangrijk om vanuit hun perspectief te kijken. Voor kinderen is het normaal om nieuwsgierig te zijn, te willen ontdekken. En dit doen zij met hun eigen bril op, passend bij hun ontwikkeling.

Hoe doe ik dit dan?

Ouders spelen een belangrijke rol in de seksuele opvoeding van kinderen door zowel verbale als non-verbale communicatie. Hoe ouders reageren op naaktheid, genegenheid of seksueel gedrag van kinderen communiceert impliciet boodschappen over seksualiteit. Ook het taalgebruik van ouders ten opzichte van seksualiteit draagt bij aan de impliciete boodschappen die aan het kind worden overgebracht.

Bijvoorbeeld door het benoemen van de geslachtsdelen. Als je met je kind van drie (of jonger of ouder) praat over de vulva of een piemel (de juiste benamingen), dan weet je kind niet anders dan dat het zo heet. Daar zit geen seksuele gedachte aan vast, dat ontstaat pas vanaf ongeveer 12 jaar. Wanneer we bepaalde woorden kunnen normaliseren is de drempel om over seksualiteit te praten er niet of minder.

We helpen je verder op weg..

Dat het vanwege je eigen opvoeding of overtuigingen lastig kan zijn om er met je kinderen over te praten, is natuurlijk volkomen logisch. Praten over seksualiteit kan moeilijk zijn, maar het is belangrijk. Gebruik bijvoorbeeld alledaagse situaties als aanknopingspunten:

Iets wat je op tv ziet, als iemand bloot is, door de juiste termen te gebruiken tijdens badtijd, maar ook de ‘nee’ van je kind respecteren als het geen kus wil ontvangen of geven. Of ga samen in gesprek over lichaam, gender, liefde, seksualiteit en weerbaarheid door een boekje te lezen, bijvoorbeeld Lijfklets. Lees ook ons interview met Belle Barbe.

Stelt je kind een vraag over liefde, relaties of seksualiteit? Geef dan open en eerlijk antwoord, aangepast aan de leeftijd en begripsniveau van je kind. Geef ook eerlijk aan als je liever geen antwoord op de vraag wil stellen, of vertel niet alles. Doe waar je je comfortabel bij voelt. Zo geef je meteen het voorbeeld van het aangeven van jouw wensen en grenzen.

LOVE-regels

Tijdens het gesprek met je kind(eren) kun je rekening houden met de LOVE-regels:

• Let op je kind: waar houdt jouw kind zich mee bezig?
• Open communicatie: stel open vragen en nodig je kind uit om te vertellen. Wees nieuwsgierig.
• Voorbeeld geven: wees het voorbeeld. Wat ziet jouw kind terug in de relatie tussen jou en jezelf en tussen jou en anderen? Wat is liefde bij jullie? En wat is intimiteit?
• Er zijn voor je kind: zorg ervoor dat je kind altijd bij jou terecht kan. Door actief seksuele opvoeding toe te passen verlaag je de stap voor je kind om met jou hierover te praten als er iets is.

Vijf redenen voor seksuele opvoeding

Je kind..

1. kan (later) beter voor zichzelf opkomen in relaties.
2. weet beter wanneer het voor zichzelf tijd is voor verkering en seks.
3. kan de wensen en grenzen van zichzelf en anderen respecteren.
4. begrijpt (later) waarom veilig vrijen belangrijk is.
5. ontwikkelt meer zelfvertrouwen. Het is normaal dat kinderen zich soms onzeker voelen tijdens de puberteit, bijvoorbeeld over hun lichaam, populariteit of tijdens hun eerste verliefdheid. Het is belangrijk om hierover met hen te praten.

Meer antwoorden op je vragen over seksuele opvoeding? Dit boek geeft je 100 antwoorden bij seksuele opvoeding.